Staatssecretaris Zijlstra wijst Grebbelinie aan als rijksmonument

0
160
Kazemat van de Grebbelinie aan de Eem bij Hoogland
Kazemat van de Grebbelinie aan de Eem bij Hoogland

Gezamenlijk persbericht
Stichting Vernieuwing Gelderse Vallei en Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Staatssecretaris Zijlstra wijst Grebbelinie aan als rijksmonument

Het strijdgewoel is sinds 1945 verstomd, maar de Grebbelinie is vanaf 1744 een belangrijke troef geweest in de verdediging van ons land. Telkens werd de ingenieuze waterlinie verder versterkt. Daarmee vormt hij een unieke staalkaart van verdedigingswerken over twee eeuwen. De liniewal, forten, kaden, sluizen, bunkers, tankgrachten en versperringen zijn nog altijd zichtbaar in het landschap. Daarom wijst staatssecretaris Halbe Zijlstra de Grebbelinie op 18 april aan tot rijksmonument.

De staatssecretaris brengt op 18 april een werkbezoek aan de grootste fortificatie van de Grebbelinie, Fort aan de Buursteeg, gelegen in Renswoude en Veenendaal. Aansluitend zal hij de Grebbelinie officieel de status van rijksmonument toekennen. Daarmee wordt de wens vervuld van de Stichting Grebbelinie die al jaren ijvert voor onderzoek naar en behoud van de waterlinie.

Drie tijdlagen
De Grebbelinie loopt vanaf de Nederrijn bij Rhenen noordwaarts tot aan Spakenburg. Hij werd aangelegd om het lage gebied tussen de Grebbeberg en de voormalige Zuiderzee onder water te kunnen zetten wanneer de vijand uit het oosten optrok.
In 1794 moest de waterlinie de Fransen tegenhouden, maar door de strenge vorst trokken de vijandige legers probleemloos over de bevroren rivieren en ijsvlakte. Zo’n anderhalve eeuw later, toen de Duitsers op 10 mei 1940 Nederland binnenvielen, vormde de versterkte ‘Valleistelling’ de hoofdverdediging van ons land. In 1944 keerden de Duitsers de linie om. De ‘Pantherstellung’ moest nu de vanuit het westen naar Duitsland optrekkende vijand tegenhouden.

Directeur Cees van ‘t Veen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: ‘De Grebbelinie omvat drie tijdlagen die vandaag de dag nog volop zichtbaar en herkenbaar zijn. Het is een ingenieus ontworpen verdedigingsstelsel, dat onlosmakelijk met het landschap verbonden is en vanaf de 18e eeuw herhaaldelijk is ingezet. In 1939 werd het gebied tussen Rhenen en Spakenburg nog onder water gezet en is er hevig gevochten. De Grebbelinie is dus een uniek monument.’

Boven water halen
De Grebbelinie heeft de afgelopen jaren ook geïnspireerd tot een vruchtbare samenwerking tussen overheden en eigenaren. In 2006 startte de provincie Utrecht het programma Grebbelinie Boven Water! Daarin werken Utrecht en Gelderland, de gemeenten van de Grebbelinie, het waterschap Vallei Eem en Staatsbosbeheer aan het weer herkenbaar en beleefbaar maken van de Grebbelinie. Zij nemen de cultuurhistorische waarden als vertrekpunt voor een reeks landschappelijke, recreatieve en toeristische ontwikkelingen.

De Stichting Vernieuwing Gelderse Vallei is coördinator voor alle initiatieven. Zo is Fort Daatselaar bij Renswoude in oorspronkelijk staat teruggebracht en de Asschatterkade bij Leusden toegankelijk gemaakt voor publiek. Een nieuw thematisch Grebbeliniepad loopt vanaf Rhenen naar Spakenburg. Fort aan de Buursteeg zal een bestemming krijgen als ‘Poort voor de Gelderse Vallei’ en als centraal bezoekerscentrum voor de Grebbelinie. Een passende plek om de toewijzing tot rijksmonument te vieren op 18 april a.s.
Het publiek kan tijdens het ‘Festival boven water’ op zaterdag 14 mei met allerlei activiteiten de Grebbelinie bekijken en beleven.