do 28 aug 2008, 15:33
AMSTERDAM (AFN) - De Tweede Wereldoorlog heeft multinationals voor grote problemen geplaatst. Met een voet op Britse bodem en een voet in nazi-Duitsland zat het Brits-Nederlandse? voedingsmiddelenconcern Unilever in een haast onmogelijke spagaat.

Door een goede voorbereiding en handig in te spelen op nieuwe omstandigheden, kon het concern de oorlog overleven.

In zijn boek ’International Business and National War Interests. Unilever between Reich and Empire’, neemt Ben Wubs van de Erasmus Universiteit Rotterdam het optreden van Unilever in oorlogstijd onder de loep. “Unilever was destijds een van de grootste bedrijven van Europa, en was zowel in Engeland als Duitsland heel sterk aanwezig”, zegt Wubs. “Dat is een heel confronterende positie. Hoe ga je daarmee om als bedrijf?”

Grondstoffen

De basisproducten van Unilever waren vetten, nodig voor het overleven van de bevolking in zware tijden, en zeep tegen infecties. In dit pluspunt lag meteen een grote bedreiging voor het concern: het was in de oorlog door de geallieerde blokkade voor Europa steeds lastiger om te komen aan de grondstoffen olie en vetten. Het grootste gedeelte daarvan kwam namelijk van ver weg, uit Azië, Afrika en Noord-Amerika?.

Ook bestond de kans dat het bedrijf geliquideerd zou worden door de Duitse machthebber. “Volgens de nazi-wetgeving kon Unilever gedefineerd worden als een joods bedrijf”, zegt Wubs. “Dat komt omdat het bedrijf joodse bestuursleden had.” De plannen om het bedrijf een Duits syndicaat te maken gingen uiteindelijk niet door.

Maatregelen

Unilever, dat in totaal in zo’n veertig landen aanwezig was, nam een uitgekookt pakket aan maatregelen om alle bedreigingen het hoofd te bieden. Het bedrijf sloeg heel veel grondstoffen in en al in 1938 zette het holdings op in Zuid-Afrika?, waar het overzeese vermogen werd ondergebracht. Zo kon Duitsland nooit beschikken over die bezittingen.

Tijdens de oorlog schakelde het bedrijf over op andere grondstoffen en veranderde het zijn recepten voor voedingsmiddelen. Ook zocht het bedrijf contact met de hoogste Duitse ambtenaren en had het veel politieke contacten, zegt Wubs. “Unilever kreeg door zijn grootte een eigen rijkscommissaris?, net als Nederland Seyss-Inquart? kreeg. Doordat het bedrijf die voor zijn karretje heeft weten te spannen, werkte dat in zijn voordeel”, meent Wubs.

Aangepaste structuur

In tegenstelling tot bedrijven als het destijds kleinere Philips? en het eveneens grote Shell, die hun zetel vlak voor het uitbreken van de oorlog verplaatsten naar Curaçao, koos Unilever ervoor om steun te zoeken bij Engeland. “Het bedrijf ondersteunde de Nederlandse regering in ballingschap met geld en menskracht”, aldus Wubs. “Unilever had internationale topmensen in dienst, die de regering gingen adviseren.”

Al met al slaagde Unilever erin met een aangepaste structuur te blijven produceren in zowel Nederland, Engeland als Duitsland. Van de circa vijfduizend werknemers in Nederland zijn er bijgevolg weinig naar Duitsland gestuurd om daar als arbeider te worden gebruikt.

Tijdens een symposium van het Nederlands Instituut van Oorlogsdocumentatie en de Erasmus Universiteit over het internationale bedrijfsleven tijdens de Tweede Wereldoorlog licht Webs donderdagmiddag toe hoe zijn boek tot stand is gekomen. Aan het Engelstalige boek, dat nu ook in Nederland verschijnt, is vijf jaar gewerkt. Unilever noemt het onderzoek in een reactie “evenwichtig”.

Bron: Telegraaf.nl